|
رده بندی جهانى آزادی
مطبوعات در سال ٢٠٠٦
گزارشگران بدون مرز
اسرائيل، لبنان، سرزمين های خود مختار فلسطين : جنگ ويرانگر آزادی
مطبوعات!
فرانسه و ايالات متحده بازهم جايگاه خود را در رده بندی از دست داده
اند، به همين ترتيب به واسطه ی ماجرای کاريکاتورها جهان عرب نيز تنزل
کرده است.
گزارشگران بدون مرز پنجمين جدول رده بندی ساليانه خود از آزادی مطبوعات
در جهان را منتشر کرد. در حالى که کشور های سرکوبگر همچنان در جای خود
در قعر جدول مانده اند، کشورهای در حال توسعه گاه از کشورهای غربى جلو
زده و به بالای جدول صعود کرده اند.
متاسفانه هيچ تغييری درکشوردرنده گان آزادی مطبوعات در جهان به وجود
نيامده است. روزنامه نگاران کره شمالى ،اريتره ای ، ترکمن ، کوبايى ،
برمه ای و يا چينى برای امر اطلاع رسانى از جان و آزادی خود هزينه مى
پردازند. اين اوضاع به شدت خطرناک است، رهبران اين دول به فوريت بايد
انتفاد ات را پذيرفته و به سرکوب منظم و خشونت بار رسانه ها پايان
دهند. هر سال کشورهای جديدی از نيمکره جنوبى به رده بالاتری دست مى
يابند و در رده های پيشين دولت های اروپايى و امريکا قرار مى گيرند.
اين خبر خوبى است که يکبار ديگر نشان مى دهد که حتا اين اگر کشورهايى
فقير باشند اما مى توانند به ويژه آزادی بيان را محترم شمارند. بر عکس
افول بطئى اما ثابت شرايط در ايالات متحده، فرانسه و ژاپن، ما را به
شدت نگران کرده است.
سه کشور جهنمى برای آزادی مطبوعات کره شمالى ١٦٨ آخرين رده، ترکمنستان
١٦٧ و اريتره ١٦٦ بازهم بر شدت العمل خود در برابررسانه ها افزوده اند.
روزنامه نگار ترکمنستانى اوگلوسپار مرادوف در زندان و در زير شکنجه
کشته شد. رئيس جمهور مادام العمر صفرمراد نيازاوف، نشان داد که مى
تواند عليه کسانى که جرائت مى کنند وی را مورد انتقاد قرار مى دهند به
شديدترين خشونت ها متوسل شود. گزارشگران بدون مرز همچنين مراتب نگرانى
شديد خود را در باره ی وضعيت روزنامه نگاران اريتره ای که بيش از پنج
سال است در زندان های مخفى بسر مى برند، اعلام مى دارد. درکره شمالى
کيم ايل جونگ قدرتمند همچنان سلطه ی مطلق خود را بر سر مطبوعات کره
شمالى حفظ کرده است.
باز هم مثل هميشه کشورهای اروپای شمالى برنده اين مسابقه ی آزادی بيان
شدند. هيچ موردی از سانسورو هيچ تهديد و ارعاب و يا اقدام تلافى جويانه
ای نه در فنلاند، نه در ايرلند، ونه در اسيلند و هلند شمارش نشده است.
تنزل امريکا و ژاپن در رده بندي، فرانسه نيز امتياز از دست داده است
ايالات متحده امريکا (در رده ٥٣) نسبت به سال گذشته ٩ امتيازاز دست
داده است، وقتى که در سال ٢٠٠٢ گزارشگران بدون مرز اولين رده بندی
ساليانه خود را منتشر کرد، امريکا در هفدهمين جايگاه قرار داشت.
مناسبات ميان مطبوعات با دستگاه حاکمه رئيس جمهور بوش، از زمانى که وی
طرح امنيت ملى را به اجرا گذاشته است و هر روزنامه نگاری که جنگ وی
"عليه تروريسم" را مورد سوال قرار دهد، مشکوک تلقى ميکند، کاملا تخريب
شده است. حميت دستگاه قضايى فدرال که بر خلاف ٣٣ ايالت متحد، حق ويژه
نهان داشتن منبع اطلاعات را به رسميت نمى شناسد، حتا روزنامه نگارانى
را که کارشان هيچ ربطى به تروريسم ندارد، را نيز تهديد مى کند. جرج ولف
روزنامه نگار و وبلاگ نويس برای عدم پذيرش ارائه بايگانى فيلم های
ويدئويى اش به دادگاه به زندانى شد. از سوی ديگر بازداشت بدون اتهام
فيلم بردار سودانى شبکه الجزايره از تاريخ ١٣ ژوئن ٢٠٠٢ در پايگاه
نظامى گوانتانامو و عکاس اسوشيدتد پرس، بلال حاجى از ١٢ آوريل ٢٠٠٦ در
عراق، اين طرازنامه را سنگين تر کرده است.
فرانسه از سال گذشته ٥ رده و ٢٤ رده نسبت به پنج سال پيش عقب نشسته است
. تعدد بازرسى های قضايى رسانه ها و تعقيب قضايى روزنامه نگاران دغدغه
واقعى ست برای سازمان های صنفى و سنديکا ها در اين کشور. پائيز ٢٠٠٥ به
شکل ويژه برای خبرنگاران فرانسوی دشوار بود، تعداد بسياری از آنها در
ماجرای خصوصى کردن شرکت کشتى رانى جنوب درمنطقه کرس و در جريان تظاهرات
خشونت بار ماه نوامبر در حومه های پاريس، مورد تهاجم و تهديد قرار
گرفتند.
سيستم محدود سازی کلوپ مطبوعات و برآمد ناسيوناليسم، تهديد برخى از
دستاوردهای دمکراتيک، عات نزول ١٤ رده برای ژاپن در رده بندی امسال شد.
روزنامه نيهون کزيا مورد حمله قرار گرفت و تعدادی از روزنامه نگاران
توسط گروهک های راست افراطى مورد تهاجم قرار گرفتند.
نتايج ماجرای کاريکاتور پيامبر اسلام محمد
اولين قربانى اين ماجرا ، دانمارک است ( در رده ١٩) که صدرنشينى خود را
به علت تهديدات جدی که عليه صاحبان اثر کاريکاتورهای پيامبر اسلام در
پائيز ٢٠٠٥ به عمل آمد، از دست داد. برای اولين بار در طى سالهای اخير
، در اين کشور بسيار مراعات کننده ی آزادی های بنيادين، روزنامه نگاران
در اثر تهديدات مرتبط با انجام وظيفه شان تحت حفاظت پليس قرار گرفتند.
سپس يمن (در رده ١٤٩) با از دست دادن ١٣ امتياز به علت دستگيری تعدادی
از روزنامه نگاران و توقيف رسانه هايى که کاريکاتور های دانمارکى را
منتشر کرده بودند.
در عوض، به جز يمن و عربستان سعودی (در رده ی ١٦١) بقيه کشورهای پيشتاز
عربي، صعود قابل توجه ای در جدول رده بندی داشته اند. کويت (در رده ٧٣)
جايگاه رهبری دنيای عرب را درست پيش از امارات متحده عربى( در رده ٧٧)
و قطر (در رده ٨٠) حفظ کرده است.
جنگ ويرانگر آزادی مطبوعات!
لبنان از رده ی ٥٦ به ١٠٧ تنزل کرده است. مطبوعات لبنان درسال ٢٠٠٥
قربانى بمب گذاری و در سال ٢٠٠٦ حمله ی اسرائيل، از وخامت سياست منطقه
ای همچنان رنج مى برند. مطبوعات لبنان که از جمله آزادترين و مجرب ترين
مطبوعات دنيای عرب هستند، به جديت نياز به جوی آرام و تضمين امنيت
دارند. ناتوانى دولت خودمختار فلسطين(در رده ١٣٤) در برقراری ثبات در
سرزمين های تحت نظارت خود و رفتار اسرائيل در خارج از مرزهای خود به
شکل جدی آزادی مطبوعات در خاورميانه را به خطر انداخته است.
وضعيت در سريلانکا نيز کمابيش بدين منوال است. در سال ٢٠٠٢ اين کشور در
زمان صلح در رده ی ٥١ قرار داشت، امسال که جنگ ميان شورشيان تامول و
نيروهای دولتى آغاز شده است به رده ١٤١ رفته است. ده ها روزنامه نگار
تامول در بعد مورد اتهام قرار گرفتنشان از هر دو سوی درگيری به هواداری
از طرف مقابل، قربانى خشونت شده اند.
وضعيت آزادی مطبوعات در نپال نسبت به درگيری نظامى که در سالهای اخير
کشور را مى لرزند، به شکل مطلوبى تغيير کرده است. " انقلاب دمکراتيک"
در آوريل گذشته آزادی های بنيادين را در کشور گسترش داده است. اينگونه
بايد شاهد صعود نپال در رده بندی سالهای آينده گزارشگران بدون مرز
باشيم.
تغييرات حکومتى نجات بخش
برخى تغييرات در راس حکومت گاهى برای آزادی مطبوعات نجات بخش هستند.
هائيتى در پى برکناری جان برنارد آريستيد در سال ٢٠٠٤ در طى دو سال از
رده ی ١٢٥ به رده ی ٨٧ رسيده است. اگر چه هنوز تعدادی از پرونده ای قتل
روزنامه نگاران بدون مجازات مانده اند، اما از شدت خشونت عليه مطبوعات
کاسته شده است.
توگو (در رده ٦٦) در پى مرگ گانسينبه ايادما در فوريه ٢٠٠٥ و به قدرت
رسيدن پسرش، و پيشبرد طرح آشتى ملى با مخالفان، تحت حمايت جامعه بين
المللي، ٢٩ رده صعود کرده است.
و بالاخره در موريتانى کودتای اوت ٢٠٠٥ به سانسور حاکم برمطبوعات پايان
داد. موريتانى از رده ی ١٣٨ به رده ٧٧ صعود کرده است و يکى از مهمترين
موارد صعود در اين رده بندی است.
به جز در تونس، بهبود شرايط در افريقای شمالى
شرايط در الجزاير و مراکش بهبود يافته است. در اين دو کشور قدرت های
حاکم نسبتا تحمل بيشتری در برابر مطبوعات از خود نشان مى دهند. از سوی
ديگر در سال جاری براى اولين بار گزارشگران بدون مرز توانست به ليبى
سفر و با مقامات رسمى ديدار کند.
کنار نهادن خطوط قرمز تحميل شده بر مطبوعات توسط دربارشاه مراکش و باز
شدن فضا برای راديو و تلويزيون، اجازه داد که مراکش (در رده ٩٧) نسبت
به سال گذشته بيست و سه رده صعود کند. با اين حال دو هفته نامه مستقل
تل کل و لو ژورنال در سال جاری در پى محکوم شدنشان به اتهام اهانت به
پرداخت جريمه های سنگين محکوم شدند.
همچنين الجزاير(در رده ١٢٦) و ليبى (در رده ١٥٢) در حال پيشرفت هستند و
به ترتيب سه و ده رده صعود کرده اند. اگر چه در پى پروژه عفو عمومى
عبدالعزيز بو تفليقا در سال ٢٠٠٦ روزنامه نگاران الجزايری کمتر مورد
حمله قرار گرفته اند. اما هيچ طرح اصلاحى مشخصى برای بهبود وضعيت آزادی
مطبوعات پيشنهاد نشده است. در ليبى مقامات قول داده اند دسترسى بهتر به
اطلاعات و به ويژه به اينترنت و شبکه ماهواره ای کشورهای عرب و خارجى
را فراهم آورند. با اين همه دولت معمر قذافى همچنان صداهای معترض را
سرکوب مى کند.
در تونس (در رده ١٤٨) توقيف روزنامه ها، اخراج های و قطع دستمزد از دل
مشغولى های روزمره روزنامه نگاران است. برگزاری نشست جهانى برای آزادی
گردش اطلاعاتى در نوامبر سال گذشته، مضحکه ای واقعى بود. تعداد بسياری
از روزنامه نگاران حاضر در اين نشست به شکل تنگاتنگ و علنى از سوی
ماموران اطلاعاتى کنترل مى شدند. يک روز پيش از آغاز نشست روزنامه نگار
ليبراسيون مورد ضرب و شتم واقع شد و گروهى از تلويزيون بلژيک و فرانسه
مورد آزار و تهديد قرار گرفتند.
در ايران، سوريه و عربستان سعودی سرکوب ادامه دارد
اين کشورها سالهاست که درانتهای جدول رده بندی قرار دارند. در عربستان
سعودی(در رده ١٦١)، سوريه(در رده ١٥٣) و ايران(در رده ١٦٢) در حالى که
مطبوعات مستقل وجود ندارد، رسانه های رسمى فقط ابزار تبليغ حکومتى
هستند. قدرت مردان حاکم، کنترل کامل کردش اطلاعات را در دست دارند و
خطوط قرمز متعددی را که نبايد از آنها گذشت، ترسيم مى کنند. خودسانسوری
بهترين وسيله برای حفظ خود از سوی دست اندرکاران رسانه هاست. از سوی
ديگر خبرنگاران خارجى به ندرت موفق به دريافت ويزا مى شوند.
تازه آمدگان در جمع کشورهای رعايت کننده ی آزادی بيان
دو کشور برای اولين بار در ميان بيست کشور صدرنشين جدول قرار گرفته
اند. بوليوی (در رده ١٦) اولين کشور نيمکره جنوبى در اين جايگاه است.
روزنامه نگاران بوليويايى در سال گذشته از آزادی قابل مقايسه ای با
همکارانشان در اطريش و کانادا بهره بردند. با اين حال دوقطبى شدن رو به
رشد فشا در ميان رسانه های دولتى و خصوصي، موافقان و مخالفان رئيس
جمهور ايو مورالس،مى تواند شرايط را پيچيده کند.
بوسنى هرزوگوين (در رده ١٩) صعود بطئى خود را که در بعد از پايان جنگ
يوگسلاوی سابق آغاز کرده است ، ادامه مى دهد. اين کشور امروز وضعيت
بهتری نسبت به همسايگانش چون يونان(در رده ٣٢) و ايتاليا(در رده ٤٠) که
عضو اتحاديه اروپا هستند، دارد.
کشور غنا(در رده ٣٤) نيز در جايگاه مناسبى قرار دارد. در ميان کشورهای
آفريقايى چهارمين رده را دارد، پس از سه کشور راس نشين قاره بنين (در
رده ٢٣)، نامبيا(در رده ٢٦) و جزيره موريس (در رده ٣٢). رده خود را حفظ
کرده است. مطبوعات غنا در شرايط اقتصادی دشواری به سر مى برند اما مشکل
تهديد های حکومتى را برای خود حل کرده است.
در آخر پاناما (در رده ٣٩) از محيط سياسى آرام و جدی بهره مى برد که
رشد فضای مطبوعات آزاد و فعال آنرا فراهم کرده است. اين کشور در سال
گذشته سى رده صعود کرده است.
برای تهيه اين جدول رده بندي، گزارشگران بدون مرز از سازمانهای هميار
خود در جهان (١٤ انجمن دفاع از آزادی بيان در ٥ قاره جهان ) از شبکه
١٣٠ نماينده ويژه خود در جهان، روزنامه نگاران ، محققان، حقوقدانان و
فعالان حقوق بشر خواسته است که به ٥٠ سوال که نمودار وضعيت آزادی
مطبوعات در يک کشوراست، پاسخ دهند. در اين رده بندی ١٦٨ کشور وجود
دارد، علت غيبت ديگر کشورها عدم امکان دسترسى به اطلاعات بوده است.
3 آبان 1385 21:24
|
